मध्य प्रदेश माध्यमिक शिक्षा मंडल एवं लोक शिक्षण संचालनालय द्वारा जारी शैक्षणिक कैलेंडर और अंक विभाजन (ब्लूप्रिंट) के आधार पर कक्षा 9वीं का परीक्षा ढांचा संचालित होता है।
मध्य प्रदेश बोर्ड द्वारा कक्षा 9वीं का शैक्षणिक सत्र त्रैमासिक (Quarterly), अर्द्धवार्षिक (Half-Yearly) और वार्षिक (Annual) परीक्षाओं की त्रि-स्तरीय प्रणाली पर संचालित होता है। लोक शिक्षण संचालनालय (DPI) के शैक्षणिक कैलेंडर तथा माध्यमिक शिक्षा मंडल द्वारा निर्धारित 75 अंकों के सैद्धांतिक प्रारूप के आधार पर सभी छह विषयों का विस्तृत विवरण नीचे दिया गया है।

MP Board Class 9th All Subject Blueprint 2026-27
Class 9th Hindi Blueprint 2026-27
| कक्षा 9वीं | |
| विषय- हिन्दी | समय – 3:00 घंटे |
| त्रैमासिक परिक्षा | |
| माह | अध्याय |
| अप्रैल | ब्रिज कोर्स (सप्ताह-1, सप्ताह-2, सप्ताह-3) |
| जून | ब्रिज कोर्स (सप्ताह-4, सप्ताह-5) |
| जुलाई | ब्रिज कोर्स (सप्ताह-6, सप्ताह-7, सप्ताह-8) निबंध लेखन, पत्र लेखन |
| अगस्त | क्षितिज भाग-1: गद्यखण्ड- दो बैलों की कथा (प्रेमचंद), काव्यखण्ड – साखियाँ एवं सबद (कबीर) व्याकरण: तत्सम, तद्भव, उपसर्ग, प्रत्यय, पर्यायवाची, विलोम, मुहावरे – लोकोक्तियाँ, पत्र-लेखन (औपचारिक/अनौपचारिक पत्र), विराम चिह्न, वर्तनी परिचय एवं सुधार, देशज शब्द, विदेशी शब्द, संधि परिचय एवं प्रकार, निपात शब्द |
| अर्द्ववाषिक परिक्षा | |
| सितम्बर | क्षितिज भाग-1: गद्यखण्ड- ल्हासा की ओर (राहुल सांकृत्यायन) कृतिका भाग-1: इस जल प्रलय में (फणीश्वरनाथ रेणु) व्याकरण: पद्य साहित्य का इतिहास एवं काल विभाजन (सामान्य परिचय – भक्तिकाल, आधुनिक काल- प्रगतिवाद, छायावाद, नई कविता), काव्य की परिभाषा एवं भेद का सामान्य परिचय एवं प्रकार, लेखक परिचय, कवि परिचय |
| अक्टूबर | क्षितिज भाग-1: गद्यखण्ड- उपभोक्तावाद की संस्कृति (श्यामाचरण दुबे), साँवले सपनों की याद (जाबिर हुसैन); काव्यखण्ड- सवैये (रसखान) कृतिका भाग-1: मेरे संग की औरतें (मृदुला गर्ग) व्याकरण: गद्य की विधाएँ (कहानी, निबंध, एकांकी, यात्रा वृत्तांत, डायरी, संस्मरण, व्यंग्य विधा), अलंकार का सामान्य परिचय (अनुप्रास, यमक, उपमा, रूपक, उत्प्रेक्षा, मानवीकरण), छन्द का सामान्य परिचय (दोहा, सवैया), विज्ञापन लेखन, संवाद लेखन |
| नम्बर | क्षितिज भाग-1: गद्यखण्ड- प्रेमचंद के फटे जूते (हरिशंकर परसाई); काव्यखण्ड- कैदी और कोकिला (माखनलाल चतुर्वेदी), ग्राम श्री (सुमित्रानंदन पंत) कृतिका भाग-1: रीढ़ की हड्डी (जगदीश चंद्र माथुर) व्याकरण: समास परिचय एवं भेद, वाक्य भेद (रचना के आधार पर), वर्तनी/आंचलिक शब्द |
| वार्षिक परीक्षा | |
| दिसम्बर | क्षितिज भाग-1: गद्यखण्ड- मेरे बचपन के दिन (महादेवी वर्मा); काव्यखण्ड- बच्चे काम पर जा रहे हैं (राजेश जोशी), मेघ आए (सर्वेश्वर दयाल सक्सेना) व्याकरण: अपठित बोध, अनुच्छेद लेखन, विज्ञापन लेखन |
Class 9th English Blueprint 2026-27
| कक्षा 9वीं | |
| विषय- अंग्रेजी | समय – 3:00 घंटे |
| त्रैमासिक परिक्षा | |
| माह | अध्याय |
| अप्रैल | Bridge Course (Week-I, Week-II, Week-III) |
| जून | Bridge Course (Week-IV, Week-V) |
| जुलाई | Bridge Course: Week-VI, Week-VII, Week-VIII Beehive: Lesson-1 The Fun They Had, Poetry-1 The Road Not Taken Grammar: Present Tense, Past Tense, Articles |
| अगस्त | Beehive: Lesson-2 The Sound of Music, Poetry- 2. Wind Moments: Lesson- 1 The Lost Child Grammar: Preposition Writing: Essay Writing Reading: Note Making |
| अर्द्ववाषिक परिक्षा | |
| सितम्बर | Beehive: Lesson-3 The Little Girl, Poetry-3. Rain on the Roof, 4. The Lake Isle of Innisfree Moments: Lesson-2 The Adventure of Toto, Lesson-3 Iswaran the Story Teller Grammar: Future Tense, Determiners Writing: Informal Letter |
| अक्टूबर | Beehive: Lesson-4 A Truly Beautiful Mind, Lesson-5 The Snake and Mirror, Poetry- 5.A Legend of North Land, 6. No Men are Foreign Moments: Lesson-4 In the Kingdom of Fools Grammar: Modals, Voices |
| नम्बर | Beehive: Lesson-6 My Childhood, Lesson-7 Reach for the Top, Poetry- 7. On Killing a Tree Moments: Lesson 5-The Happy Prince, Lesson 6-Weathering the Storm in Ersama, Lesson 7- The Last Leaf Grammar: Transformation of Sentences (Negative, Interrogative, Affirmative), Sentence Making from Jumbled words |
| वार्षिक परीक्षा | |
| दिसम्बर | Beehive: Lesson 8- Kathmandu, Lesson 9- If I Were You, Poetry 8. A Slumber Did My Spirit Seal Moments: Lesson-8 A House is Not a Home, Lesson-9 The Beggar |
Class 9th Maths Blueprint 2026-27
| कक्षा 9वीं | |
| विषय- Maths | समय – 3:00 घंटे |
त्रैमासिक परिक्षा | |
| माह | अध्याय |
| अप्रैल | ब्रिज कोर्स (सप्ताह-1, सप्ताह-2, सप्ताह-3) |
| जून | ब्रिज कोर्स (सप्ताह-4, सप्ताह-5) |
| जुलाई | ब्रिज कोर्स (सप्ताह-6, सप्ताह-7, सप्ताह-8) अध्याय 1: संख्या पद्धति |
| अगस्त | अध्याय 2: बहुपद अध्याय 3: निर्देशांक ज्यामिति |
अर्द्ववाषिक परिक्षा | |
| सितम्बर | अध्याय 4: दो चरों वाले रैखिक समीकरण अध्याय 5: यूक्लिड की ज्यामिति का परिचय |
| अक्टूबर | अध्याय 6: रेखाएँ और कोण अध्याय 7: त्रिभुज अध्याय 8: चतुर्भुज |
| नम्बर | अध्याय 9: वृत्त |
वार्षिक परीक्षा | |
| दिसम्बर | अध्याय 10: हीरॉन का सूत्र अध्याय 11: पृष्ठीय क्षेत्रफल और आयतन अध्याय 12: सांख्यिकी |
Class 9th Science Blueprint 2026-27
| कक्षा 9वीं | |
| विषय- Science | समय – 3:00 घंटे |
त्रैमासिक परिक्षा | |
| माह | अध्याय |
| अप्रैल | ब्रिज कोर्स (सप्ताह-1, सप्ताह-2, सप्ताह-3) |
| जून | ब्रिज कोर्स (सप्ताह-4, सप्ताह-5) |
| जुलाई | ब्रिजकोर्स (सप्ताह-6, सप्ताह-7, सप्ताह-8) अध्याय 1: हमारे आसपास के पदार्थ |
| अगस्त | अध्याय 2: क्या हमारे आसपास के पदार्थ शुद्ध हैं अध्याय 6: जीवन की मौलिक इकाई अध्याय 7: गति |
अर्द्ववाषिक परिक्षा | |
| सितम्बर | अध्याय 3: परमाणु एवं अणु, अध्याय 4: परमाणु की संरचना |
| अक्टूबर | अध्याय 6: ऊतक, अध्याय 8: बल एवं गति के नियम, अध्याय 9: गुरुत्वाकर्षण |
| नम्बर | अध्याय 10: कार्य तथा ऊर्जा |
वार्षिक परीक्षा | |
| दिसम्बर | अध्याय 11: ध्वनि अध्याय 12: खाद्य संसाधनों में सुधार |
Class 9th Social Science Blueprint 2026-27
| कक्षा 9वीं | |
| विषय- Social Science | समय – 3:00 घंटे |
त्रैमासिक परिक्षा | |
| माह | अध्याय |
| अप्रैल | ब्रिज कोर्स (सप्ताह-1, सप्ताह-2, सप्ताह-3) |
| जून | ब्रिज कोर्स (सप्ताह-4, सप्ताह-5) |
| जुलाई | ब्रिजकोर्स (सप्ताह-6, सप्ताह-7, सप्ताह-8) भूगोल: अध्याय 1- भारत आकार और स्थिति इतिहास: अध्याय 1- फ्रांसीसी क्रांति |
| अगस्त | राजनीति: अध्याय 1- लोकतंत्र क्या? लोकतंत्र क्यों? अर्थशास्त्र: अध्याय 1- पालमपुर गाँव की कहानी भूगोल: अध्याय 2- भारत का भौतिक स्वरूप इतिहास: अध्याय 2- यूरोप में समाजवाद एवं रूसी क्रांति |
अर्द्ववाषिक परिक्षा | |
| सितम्बर | राजनीति: अध्याय 2- संविधान निर्माण अर्थशास्त्र: अध्याय 2- संसाधन के रूप में लोग भूगोल: अध्याय 3- अपवाह इतिहास: अध्याय 3- नात्सीवाद और हिटलर का उदय |
| अक्टूबर | राजनीति: अध्याय 3- चुनावी राजनीति अर्थशास्त्र: अध्याय 3- निर्धनता एक चुनौती भूगोल: अध्याय 4- जलवायु इतिहास: अध्याय 4- वन्य समाज एवं उपनिवेशवाद |
| नम्बर | राजनीति: अध्याय 4- संस्थाओं का कामकाज भूगोल: अध्याय 5- प्राकृतिक वनस्पति तथा वन्य प्राणी |
वार्षिक परीक्षा | |
| दिसम्बर | राजनीति: अध्याय 5- लोकतांत्रिक अधिकार भूगोल: अध्याय 6- जनसंख्या इतिहास: अध्याय 5- आधुनिक विश्व में चरवाहे अर्थशास्त्र: अध्याय 4- भारत में खाद्य सुरक्षा |
Class 9th Sanskrit Blueprint 2026-27
कक्षा 9वीं | |
| विषय- Sanskrit | समय – 3:00 घंटे |
त्रैमासिक परिक्षा | |
| माह | अध्याय |
| अप्रैल | ब्रिज कोर्स (सप्ताह-1, सप्ताह-2, सप्ताह-3) |
| जून | ब्रिज कोर्स (सप्ताह-4, सप्ताह-5) |
| जुलाई | ब्रिजकोर्स (सप्ताह-6, सप्ताह-7, सप्ताह-8) प्रथमः पाठः भारतीवसंतगीतिः व्याकरणवीथिः प्रथमः पाठः – वर्ण विचारः |
| अगस्त | द्वितीयः पाठः स्वर्णकाकः, तृतीयः पाठः गोदोहनम् व्याकरणवीथिः द्वितीयः अध्यायः – संज्ञा एवं परिभाषा प्रकरणम्, सप्तमः अध्यायः – अव्ययाः, अष्टमः अध्यायः – प्रत्ययाः व्याकरणवीथिः चतुर्थः पाठः – सूक्तिमौक्तिकम्, तृतीयः अध्यायः – सन्धिः सामान्य परिचयः एवं भेद, चतुर्थः अध्यायः – शब्दरूप सामान्य परिचयः |
अर्द्ववाषिक परिक्षा | |
| सितम्बर | पञ्चमः अध्यायः धातुरूपाणि (सामान्यपरिचयः), पञ्चमः पाठः भ्रान्तो बालः, षष्ठः अध्यायः लीलाइतुला व्याकरणवीथिः: षष्ठः अध्यायः – उपसर्गाः, सप्तमः अध्यायः – अव्ययाः, अष्टमः अध्यायः – प्रत्ययाः निबंध लेखनं, पत्रलेखनं, सप्तमः पाठः सिकतासेतुः |
| अक्टूबर | व्याकरणवीथिः: नवमः अध्यायः – समास परिचयः, अशुद्धि संशोधनम् अष्टमः पाठः: जटायोः शौर्यम्, व्याकरणवीथिः: दशमः अध्यायः – कारकः एवं विभक्तिः च अशुद्धिशोधनम्, पत्रलेखनम्, पाठगत व्याकरणम् |
| नम्बर | नवमः पाठः: पर्यावरणम् व्याकरणवीथिः: एकादशः अध्यायः – वाच्य-परिवर्तनम्, द्वादशः अध्यायः – रचना प्रयोगः, अपठित गद्यांशम्, पत्रम्, निबन्धम्, पुनरावृत्तिः |
वार्षिक परीक्षा | |
| दिसम्बर | दशमः पाठः: वाङ्मयः प्राणस्वरूपम् व्याकरणवीथिः: पुनरावृत्तिः, पाठगत व्याकरणम् |
परीक्षा प्रारूप एवं अंक योजना (Pattern & Blueprint)
त्रैमासिक परीक्षा मुख्यतः अगस्त माह तक के शैक्षणिक कैलेंडर और ब्रिज कोर्स पर आधारित होती है, अर्द्धवार्षिक परीक्षा में नवंबर माह तक का लगभग 70-80% पाठ्यक्रम आता है, और वार्षिक परीक्षा में सभी विषयों का 100% सिलेबस पूछा जाता है।
पाठ्यक्रम और त्रैमासिक परीक्षा के विस्तृत विवरण के लिए Class 9th Trimasik Pariksha Syllabus MP Board देख सकते हैं, जिसमें विषयवार अध्यायों की रूपरेखा समझाई गई है।
| कक्षा 10वीं | |
| विषय – | समय – 3:00 घंटे |
| त्रैमासिक परीक्षा | |
| माह | अध्याय |
| अप्रैल | प्रथम: पाठ:- शुचिपर्यावरणम्, व्याकरणवीथि:, प्रथम: पाठ:-वर्ण विचार: |
| जून | प्रथमः पाठः- शुचिपर्यावरणम् (पुनरावृत्तिः), द्वितीयः पाठः- बुद्धिर्बलवती सदा, व्याकरणवीथिः (द्वितीयः अध्यायः-संज्ञा एवं परिभाषा प्रकरणम्, तृतीयः अध्यायः-सन्धिसंक्षिप्त रूपेण), पाठगत-व्याकरणम् |
| जुलाई | तृतीयः पाठः शिशुलालनम्, चतुर्थः पाठः जननी तुल्यवत्सला व्याकरणवीथिः तृतीयः अध्यायः – सन्धिः भेदः, चतुर्थः अध्यायः – शब्दरूपाणि – सामान्य परिचयः, पञ्चमः अध्यायः – धातुरूपाणि सामान्य परिचयः अपठित गद्यांश एवं पाठगत व्याकरणम् |
| अगस्त | पञ्चमः पाठः सूक्तिमौक्तिकम्, षष्ठः पाठः सौहार्दं प्रकृतेः शोभा व्याकरणवीथिः पञ्चमः अध्यायः – उपसर्गाः निबंध लेखनम्, पत्रलेखनम् च पाठगत व्याकरणम्, परियोजना कार्य, रचनापाठ्यपुस्तकम् |
| अर्द्ववाषिक परिक्षा | |
| सितम्बर | सप्तमः पाठः विचित्रः साक्षी व्याकरणवीथिः: नवमः अध्यायः – समास परिचयः, अशुद्धिसंशोधनम्, निबंध लेखनम् – पत्रलेखनम्, पाठगत व्याकरणम् |
| अक्टूबर | अष्टमः पाठः: सुक्तयः (पुनपाठ-पुनरावृत्तिः), व्याकरणवीथिः: दशमः अध्यायः – कारकः, विभक्तिः च निबन्ध लेखनम्, सन्धि, समास, पुनरावृत्तिः, पाठगत व्याकरणम् |
| नम्बर | नवमः पाठः: भूकम्पविभीषिका व्याकरणवीथिः: एकादशः अध्यायः – वाच्य-परिवर्तनम्, द्वादशः अध्यायः – रचना प्रयोगः पत्रम्, निबन्धम् पुनरावृत्तिः पाठगत व्याकरणम् |
| वार्षिक परीक्षा | |
| दिसम्बर | दशमः पाठः: अन्योक्तयः व्याकरणवीथिः: पुनरावृत्तिः, पाठगत व्याकरणम् |
परीक्षा तैयारी हेतु प्रमुख रणनीतिक बिंदु
वस्तुनिष्ठ प्रश्नों का अभ्यास: प्रश्नपत्र का 40% भाग (30 अंक) केवल वस्तुनिष्ठ प्रश्नों का होता है। प्रत्येक अध्याय की परिभाषाओं, वैज्ञानिक नामों, तिथियों और व्याकरणिक नियमों को पंक्ति-दर-पंक्ति पढ़ना आवश्यक है।
ब्रिज कोर्स का महत्व: त्रैमासिक परीक्षा में गणित, हिन्दी और अंग्रेजी के प्रश्नपत्रों में लगभग आधा भाग ब्रिज कोर्स से तैयार किया जाता है, अत: प्रारंभिक तीन महीनों में इस पर विशेष ध्यान दें।
उत्तर प्रस्तुतीकरण: 2 अंक वाले प्रश्नों का उत्तर सटीक 2 से 3 पंक्तियों में लिखें, 3 अंक वाले प्रश्नों में आवश्यकतानुसार बिंदुवार (Bullet points) विवरण दें, तथा 4 अंक वाले प्रश्नों में विज्ञान/भूगोल के चित्रों व मानचित्रों का अनिवार्य रूप से समावेश करें।

